Ethiek en AI in onderzoeksjournalistiek
Welke morele uitdagingen spelen het meest bij het gebruik van AI in onderzoeksjournalistiek? En hoe verschillen journalisten, AI-ontwikkelaars en mediagebruikers in hun kijk daarop? Dat waren de twee hoofdvragen waar we in het project rondom ethiek en AI in onderzoeksjournalistiek aan hebben gewerkt. Binnen dit project was ik betrokken als designer en onderzoeker.
Deelname aan het onderzoek vroeg een flinke tijdsinvestering van participanten. Daarom was het belangrijk dat het experiment helder, aantrekkelijk en prettig was om te doorlopen. We ontwikkelden een opzet van ongeveer vijftien minuten, bestaande uit drie onderdelen: een verkorte waarden enquête (PVQ21 van Schwartz), een reeks morele dilemma’s en een kort interview. Videoinstructies verbonden de onderdelen en zorgden voor een duidelijke flow.
Het experiment werd uitgevoerd op uiteenlopende locaties, zoals conferenties, bibliotheken en evenementen. We werkten met een mobiele onderzoeksopstelling in de vorm van huisjes. Deze gaven focus en een gevoel van afbakening voor participanten. Daarnaast zijn de huisjes een herkenbare onderzoeksruimte in Fontys stijl, modulair en gemaakt om in te zetten als expositieruimte.
Alle onderdelen van het experiment zijn door mij en een collega opgezet. Het was waardevol om het geheel in de praktijk te zien werken, en minstens zo waardevol om ervan te leren. Zo leerden we bijvoorbeeld dat experimenten kort moeten zijn, dat dilemma’s scherp geformuleerd moeten worden en dat er behoefte is aan een goed verplaatsbaar Moral Lab als aanvulling op de lastiger te verplaatsen huisjes. Ook is een middel dat in één oogopslag duidelijk maakt waar het onderzoek die dag over gaat geen overbodige luxe. Dat voorkomt afhankelijkheid van de aantrekkingskracht en uitleg van de onderzoeker.
Op dit moment zijn we bezig met de analyse van de data en werken we toe naar een publicatie over de resultaten. Ook daarin ben ik actief betrokken: de kwalitatieve analyse valt onder mijn verantwoordelijkheid, net als het schrijven van een deel van de publicatie. Binnenkort zal het artikel over Ethiek en AI in onderzoeksjournalistiek verschijnen.
Sinds het hierboven beschreven project is de Moral Data City Hunt-methode verder doorontwikkeld. We werkten aan een app waarmee deelnemers hun input via een iPad kunnen vastleggen. Bij de ontwikkeling was ik betrokken als designer en Product Owner. Samen met GamesForHealth bedachten, ontwierpen en realiseerden we het concept. De app wordt inmiddels succesvol ingezet voor het verzamelen van onderzoeksdata. Tegelijk blijven we kritisch en werken we aan een nieuwe iteratie, waarin we zowel de app als de onderliggende methode verder aanscherpen. Meer over de Moral Data City Hunt is binnenkort te lezen in een artikel dat ik samen met een collega schreef en presenteerde op de design conferentie Cumulus in Nantes.
